AI đã “hack” vào mã nguồn của nền văn minh loài người như thế nào? Hãy tưởng tượng một chiếc máy pha cà phê nói với bạn: “Tôi đã quan sát bạn trong vài tuần qua. Dựa trên thói quen, nét mặt và thời điểm trong ngày, tôi đoán bạn muốn uống espresso. Tôi đã pha sẵn cho bạn rồi.” Và ngày hôm sau, nó tiếp tục nói: “Tôi vừa phát minh ra một loại đồ uống mới tên là best-presso. Tôi nghĩ bạn sẽ thích nó hơn espresso.” Lúc đó, chiếc máy không còn chỉ làm theo lệnh. Nó đã học. Nó đã quyết định. Nó đã sáng tạo. Nó đã thay đổi. Đó là điểm làm AI trở nên khác biệt. Trong một số lĩnh vực hẹp như cờ vua hay cờ vây, AI đã vượt xa con người. AI không chỉ chọn nước đi tốt hơn, mà còn phát minh ra những chiến lược mới mà các kỳ thủ con người trong hàng nghìn năm chưa từng nghĩ tới. Có người phản biện rằng: cờ vua chỉ là một môi trường nhân tạo rất hẹp. Nếu ném AI vào rừng rậm, nó không thể đào quặng, xây nhà máy hay tạo ra đội quân robot để thống trị thế giới. Nhưng Harari nhấn mạnh: lập luận này thực ra cũng đúng với con người. Nếu thả một con người lên sao Hỏa, chúng ta cũng sẽ chết rất nhanh. Trí thông minh của con người chỉ hoạt động được trong một hệ sinh thái rất đặc thù mà cây cối, vi khuẩn, côn trùng và các sinh vật khác đã tạo ra trong hàng tỷ năm tiến hóa. Mọi trí thông minh đều cần một “môi trường sống” phù hợp. Vậy môi trường sống tự nhiên của AI là gì? Không phải rừng rậm. Không phải đại dương. Không phải thảo nguyên. Môi trường sống tự nhiên của AI chính là hệ thống quan liêu, hành chính, tài chính, pháp lý, tôn giáo, truyền thông và dữ liệu mà con người đã xây dựng. Harari gọi AI là “native bureaucrats”, có thể hiểu là những “công chức bản địa” của thế giới quan liêu. Con người thường thấy mệt mỏi với giấy tờ, biểu mẫu, luật lệ, quy trình, hồ sơ, chứng từ, hợp đồng, báo cáo, sổ sách, mã số thuế, hồ sơ ngân hàng, quy định pháp lý. Nhưng với AI, đó lại là oxy! AI không mệt khi đọc hàng triệu văn bản. AI không chán khi xử lý biểu mẫu. AI không quên quy định. AI không cần ngủ khi phân tích dữ liệu.