Ayvalık’ın coğrafi konumu sebebiyle deniz her zaman üretimin merkezinde olmuştur. Körfez, dalyanlar ve adalarıyla balıkçılık için ideal bir ortam sunar. Bu günümüzde hâlâ var olan bir meslek olduğu kadar, yüzyıllardır bölge halkının yaşam biçimidir. ⚓ Balıkçıların Yolculuğu Ayvalık’ta balıkçılık ticaretten ziyade bir yaşam tarzıdır. Sabahın erken saatlerinde tekneler denize açılır, sabahtan akşama kadar dalyanlardan, kayalık alanlardan taze deniz ürünleri toplanır — papalina, barbun, levrek gibi türler geleneksel pazarlarda tezgâhlarda yerini alır. 🦐 Meslek ve Toplumsal İlişki Eskiden balıkçılar aynı zamanda deniz simyacısı gibidirler: hava durumunu, rüzgârı, denizin yüzeyini kestirirlerdi. Bu tahmin gücü, nesiller boyunca aktarılan bir ustalık hâline gelmiştir. Bugün hâlâ bazı yaşlı balıkçılar “rüzgârın dili”ni çocuklara anlatan bir hikâye anlatıcısı gibi görünüyor. 🍽️ Balıkçılığın Sofraya Yolculuğu Ayvalık mutfağında balık; sadece protein kaynağı değil, kültürel bir ritüeldir. Balık pişirme yöntemleri (ızgara, buğulama, pilaki) nesiller boyunca gelişti ve bugün kasabanın gastronomi repertuarının ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Balıkçıların anlattığı saha hikâyeleri, pazarlarda dolaşırken duyduğun küçük anektodlarla birleşir; bir lokma deniz ürünü sana “Ayvalık’ın tarihini” tattırır.

Ayvalık sadece radika ve şevketi bostandan ibaret değil; Tam bir “ot pazarı krallığı. ”Kış ve ilkbahar aylarında pazara gittiğinde tezgâhlar birer renk festivaline dönüşür. Hadi Ayvalık’ın diğer otlarını tanıyalım: 🌿 1) Arapsaçı (Rezene Otu) Ayvalık mutfağının mis kokulu yıldızı. Fırında balıkla mükemmel gider, kavurması efsanedir. Özellikle et yemeklerinin eşlikçisidir. 🌿 2) Hardal Otu Ayvalık pazarlarının sararan köşesi. Hafif acı, hafif ekşi aromasıyla çok özel bir lezzet sunar. Genelde haşlanır, üzerine limon ve zeytinyağı gelir. 🌿 3) Turp Otu Ayvalık’ta en sevilen otlardan biridir. Kavurması da olur, haşlaması da. Turp otunun hafif acılığı deniz ürünleriyle efsane bir uyum sağlar. 🌿 4) Ebegümeci Daha yumuşak dokulu, hafif tatlımsı. Çorbalara, böreklere ve sarmalara yakışır. Ayvalık’ta özellikle köy evlerinde sık kullanılır. Yoğurtlu bulgur içi ile labada gibi güzel bir eşlikçidir. 🌿 5) Isırgan Otu Evet, yakar ama vitamini boldur. Isırgan çorbası Ayvalık kış mutfağında ciddi bir klasiktir. Böreğini de yabana atmamak gerek. 🌿 6) Gelincik Otu Ayvalık’ın en zarif otu. Yaprakları kavurmaya uygundur. Rengi ve dokusu çok özel. 🧿 Kültürel bağları Ayvalık ot kültürü, hem Anadolu’nun hem Rum mutfağının harmanıdır. Doğaya yakın yaşamanın, her mevsimi sofraya taşıma bilincinin bir sonucudur. Bu yüzden Ayvalık’ta ot yemekleri bir yaşam biçimi, bir sağlık ritüeli, bir bahar kutlamasıdır. 🍽️ Ve Ayvalık sofralarında altın kural: “Ot, haşlanıp limon-zeytinyağıyla buluşmadıysa hayat başlamamıştır.” Sizin var mı özel ot yemekleri tarifleriniz? Yada en sevdiğiniz? Bu otlardan hangisi senin ruhuna daha yakın?

Ayvalık’ta ot toplamak bir hobi değil, nesilden nesile aktarılan bir bilgelik pratiğidir. Ama bu iş “eline torbayı alıp dağa çıkmak” kadar basit değildir. Doğru zaman, doğru yer, doğru bilgi ve en önemlisi saygı ister. Bu rehber, “Ayvalık’ta ot toplamak istiyorum ama bilinçli olmak istiyorum” diyen herkes için. 🕰️ 1. Ne Zaman Toplanır? (Zaman Her Şeydir) Ayvalık’ta ot toplama sezonu genelde: Ocak sonu – Nisan ortası arasında yoğunlaşır. En ideal zaman: Yağmurdan sonraki 2–3 gün. 📌 Altın kural: Sabah erken saatler. Toprak hâlâ nemliyken toplanan otlar: Daha diri olur Daha aromatik olur Daha az acı verir Öğleden sonra toplanan ot “yorgun ot”tur, Ayvalık’ta pek makbul sayılmaz. 📍 2. Nereden Toplanır? (Her Yeşil Ot Değildir) Ayvalık’ta ot toplanan başlıca alanlar: Zeytinlik kenarları Cunda’nın arka patikaları Sarımsaklı – Badavut arası kırsal geçiş alanları Taşı toprağı el değmemiş yamaçlar 🚫 Toplanmaması gereken yerler: Yol kenarları Tarım ilaçlaması yapılan tarlalar Çöplük ve yerleşime yakın alanlar ✂️ 3. Nasıl Toplanır? (Doğayı Kırmadan) Ot toplamak = koparmak değildir. ✔️ Yapılması gerekenler: Bıçakla veya köküne zarar vermeden kesmek Aynı noktadaki tüm bitkileri almamak Genç sürgünleri tercih etmek ❌ Yapılmaması gerekenler: Köküyle sökmek Çiçeklenmiş otu almak Bir alanı tamamen “temizlemek” 📌 Ayvalık’ta en önemli kural: “Bugün yediğini yarın da bulabilmek.” 🧺 4. Hangi Ot Güvenli? (Bilmeden Asla) Eğer bir otu %100 tanımıyorsan: Toplama Eve götürme “Buna benziyor” deme Ayvalık’ta yaygın ve güvenli otlar: Radika Şevketi bostan Turp otu Arapsaçı Hardal otu Ebegümeci Ama her otun zehirli benzeri olabilir. Bu yüzden ilk zamanlar: Pazar tezgâhlarından öğren Yerel bir büyüğe sor Fotoğrafla teyit et 🧂 5. Eve Gelince Ne Yapılır? Ot toplandıktan sonra süreç bitmez. 1. Bol suda yıka 2. Sirkeli suda 10–15 dk beklet 3. Ayıkla 4. Türüne göre: Haşla Sotele Çorbaya ekle 🌿 6. Bu Bir Kültürdür, Trend Değil Ayvalık’ta ot toplamak: Mevsimi tanımaktır Doğayla temas etmektir

Ayvalık’ta ilkbaharın gelişini sadece havadan anlamazsın; pazarlara bakarsın. Tezgâhların bir köşesinde tazecik, kıvırcık sarı yeşili yapraklarıyla radika görünür ve bilirsin ki “ot mevsimi başlamıştır.” Radika, Ayvalık ve tüm Kuzey Ege’de en çok tüketilen yabani otlardan biridir. Botanikte hindiba ailesinden gelir, hafif acımsı aromasıyla tanınır. Ama Ayvalık kültüründe baharın müjdesi, sofranın ritüeli, temizlenme ve arınma yemeğidir. 🌱 Radika nerede bulunur? - Ayvalık’ın zeytinlik eteklerinde - Sarımsaklı ve Badavut kıyılarında - Cunda’nın arka patikalarında - Kış yağmurlarından sonra güneşe bakan tüm yamaçlarda Toplayanların ortak yorumu: “Radika, kendini sevdirene çıkar.” Gerçekten de radika biraz nazlıdır. Yapraklarını güneşin ilk ışığında, toprak hâlâ nemliyken toplamak en doğrusudur. 🍽️ Peki nasıl pişirilir? Ayvalık’ta radikanın iki makbul hâli vardır: 1. Haşlama + zeytinyağı + limon: Doğal tatların en temiz hâli. Haşlandıktan sonra sarımsak, limon, tuz ve Ayvalık zeytinyağıyla buluşunca aroması küçücük bir mucizeye dönüşür. 2. Sotelenmiş radika: Soğanla birlikte zeytinyağında çevrilir. Üzerine nar ekşisi gezdirilir. Ege kokusunun ta kendisi. 🧿 Kültürel kökeni Radika, Ege mutfağının “acı-tatlı denge kültürü”nün simgelerindendir. Rum mutfağından Osmanlı mutfağına, köy sofralarından modern restoranlara kadar radika, Ayvalık’ta yüzyıllardır yenilen bir ottur. Ayvalık’ta radika tabağı masaya geldiyse sohbet de güzeldir, hava da güzeldir. Radikayı haşlama mı, sote mi seversin? Yoksa hiç denemedin mi?

Şevketi bostan, Ayvalık’ın en karakterli, en ilginç, en “ya sev ya uzak dur” dedirten otudur. Dikenli hâli yüzünden toplaması zahmetlidir ama Ayvalık mutfağında öylesine kıymetlidir ki, pazarda bitiverdiği an alan alır, almayan pişman olur. 🌱 Nerede bulunur? - Ayvalık’ın kırsal bölgelerinde - Çamlık çevresinde - Zeytinliklerin aralarında - Cunda’nın kayalık, güneş alan yamaçlarında Toplayanlar eldiven ve bıçakla çıkar; çünkü şevketi bostan “kolay lokma olmayan” bir ottur. 🍽️ Nasıl pişirilir? Ayvalık mutfağında iki efsane tarif vardır: 1. Şevketi Bostan Yemeği (Etli ya da Zeytinyağlı) Ayvalık’ın Rum-Türk ortak sofrasından miras. Eti seven etle yapar; et sevmeyen zeytinyağlısını bayıla bayıla yer. Kökleri haşlanır, sapları temizlenir ve yemeğe dönüştüğünde hafif burçak kokusu ortaya çıkar. 2.Şevketli Salata Haşlanmış şevket, zeytinyağı, limon, sarımsak… Masaya konduğunda tüm sofraya “Ege geldiii” dedirten bir aroma yayılır. 🧿 Kültürel kökeni Şevketi bostan, Ayvalık’ta Rum mutfağından Türk mutfağına transfer olmuş güçlü bir lezzettir. Hem bir köylü yemeğidir hem de modern restoranların gurme menülerinde kendine yer bulur. Ayvalık’ın “zahmet sever” mutfak kültürünün en güzel göstergesidir: Zorluğun içinden lezzet çıkarmak. 🌞 Karakteri nasıl? Şevketi bostan sanki şöyle der: “Ben kolay bulunmam, kolay soyulmam, ama bir kere tanırsan benden vazgeçemezsin.” Şevketi bostanı ilk kez deneyenlerde hep aynı ifade olur: “Bu neymiş böyle!”Sen denedin mi?