“CHỊ ƠI, LÀM SAO ĐỂ HỌC VIÊN YÊU TIẾNG VIỆT?”
Hôm trước em @Hoa Tran SP hỏi mình câu này, và mình thấy rất thú vị, vì đây cũng là băn khoăn chung của rất nhiều giáo viên trẻ mới vào nghề. Hôm nay, mình sẽ ngồi cùng các bạn, dùng chính những gập ghềnh của gần 20 năm đi qua nghề dạy tiếng Việt để bóc tách những tầng ẩn sâu trong câu hỏi này nhé. Nguyên văn em Hoa tâm sự thế này: “Em luôn có cảm giác thiếu thiếu điều gì đó trong lớp học. Học viên nước ngoài lần đầu học tiếng Việt, họ như trang giấy trắng. Họ cảm giác bị ngộp vì sao tiếng Việt có quá nhiều hư từ tình thái, vì sao lại quá nhiều đại từ nhân xưng, vì sao phát âm và thanh dấu phức tạp đến thế… Ở nước họ là tư duy kiểu logic, mọi thứ rõ ràng, dứt khoát, nhưng ở tiếng Việt, mọi thứ nó quá linh hoạt. Cái khó của một người làm nghề này, em nghĩ là: "Làm sao để cho học viên cảm thấy yêu tiếng Việt?". Đây là câu hỏi em đang đi tìm câu trả lời, vì nếu như mục đích học tiếng Việt của họ chưa đủ lớn, họ thiếu động lực khi học tiếng Việt thì rất dễ từ bỏ”. Thật ra khi đọc tâm sự này của Hoa, mình đã mỉm cười. Băn khoăn này mình đã từng gặp đi gặp lại ở rất nhiều giáo viên dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, đặc biệt là những người mới vào nghề: “Làm sao để học viên yêu tiếng Việt?” Nghe thì điều này rất lí tưởng, rất nhân văn đúng không? Nhưng nếu nhìn kĩ, đây lại là dấu hiệu của một độ lệch rất tinh vi trong cách hiểu về nghề mà chính người dạy thường không nhận ra, khiến càng dạy càng băn khoăn, càng mệt mỏi. Thứ nhất, học viên của em không phải “trang giấy trắng” như em nghĩ. Đây là một hiểu lầm khá phổ biến về giáo dục học người lớn. Người nước ngoài khi học tiếng Việt đã có sẵn một hệ thống ngôn ngữ, tư duy, văn hoá rất vững. Họ không học theo kiểu đổ kiến thức vào đầu. Họ luôn so sánh, đối chiếu, thậm chí phản biện lại những gì em dạy. Nếu em coi họ là “trắng”, em sẽ dạy theo kiểu giải thích từ đầu mọi thứ, và đó là lúc lớp học bắt đầu nặng nề. Thứ hai, cái mà em gọi là “linh hoạt” của tiếng Việt, thực ra nó là một hệ logic khác. Vì bản thân em chưa nhìn ra logic đó của tiếng Việt, nên em dễ rơi vào hai thái cực: một là liệt kê cho học viên học thuộc, hai là giải thích vòng vo theo cảm tính. Đây là hiểu lầm của nhiều giáo viên trẻ, coi tiếng Việt chỉ là sự "linh hoạt" nên dẫn đến cách dạy tùy hứng, thiếu hệ thống, khiến học viên càng cảm thấy hoang mang vì ngộp thở và không tìm thấy quy luật.