Có một điều khá thú vị: Ngay cả ở những quốc gia mà người ta được tự do làm giàu, cơ hội về lý thuyết dành cho tất cả mọi người, thì một đứa trẻ sinh ra trong khu ổ chuột, trong một gia đình nghèo, hay ở một vùng quê xa xôi… vẫn có xác suất rất lớn tiếp tục sống trong hoàn cảnh ấy khi trưởng thành. Không hẳn vì nó kém thông minh. Mà bởi môi trường sống ảnh hưởng đến cách một con người nhìn thế giới. Từ nhỏ, nếu xung quanh ta là những người luôn thiếu tiền, luôn lo cơm áo, luôn nói rằng: “Nhà mình nghèo thế này thì làm được gì?” “Người ta giàu vì họ có điều kiện.” “Cái số mình nó thế.” Nghe mãi, những câu nói ấy dần trở thành một niềm tin. Và nguy hiểm nhất là khi một người không còn muốn thay đổi số phận của mình nữa. Con người vốn có tính bầy đàn. Khi cả một cộng đồng cùng nghèo, đôi khi cái nghèo trở thành một trạng thái quen thuộc đến mức người ta cảm thấy… bình thường. Thậm chí, có người còn tự hào về việc mình nghèo nhưng “hạnh phúc”, rồi dùng điều đó để biện minh cho việc không cần thay đổi. Tất nhiên, tiền không phải thước đo duy nhất của giá trị con người. Một người giàu chưa chắc đã tử tế. Một người nghèo cũng chẳng vì thế mà kém giá trị. Nhưng nếu nói rằng tiền bạc không quan trọng thì cũng là một cách tự lừa mình. Từ hàng nghìn năm trước, người phương Đông đã có một tư tưởng rất thực tế: “Có thực mới vực được đạo” hay “Dân có giàu thì nước mới mạnh.” Một đất nước muốn hùng mạnh không thể chỉ cần những con người có tinh thần tốt. Cần những con người có năng lực tạo ra giá trị, có khả năng làm giàu một cách tử tế và có trách nhiệm. Vì vậy, làm giàu bằng lao động, bằng tri thức, bằng năng lực và bằng việc tạo ra giá trị cho người khác — đó cũng là một dạng trách nhiệm. Trách nhiệm với bản thân. Với gia đình. Và ở một góc độ nào đó, với cả xã hội. Bởi khi một người có năng lực tạo ra của cải, họ không chỉ giúp mình thoát nghèo. Họ còn tạo ra công việc cho người khác, đóng thuế, đầu tư, tiêu dùng, xây dựng doanh nghiệp và đóng góp vào sự phát triển chung.