HỌC VIÊN MUỐN GÌ, GIÁO VIÊN CHIỀU NẤY? · 5m

HỌC VIÊN MUỐN GÌ, GIÁO VIÊN CHIỀU NẤY?

Tối qua một giáo viên trẻ hỏi mình trong nhóm nhỏ: "Cô ơi, học viên của em muốn luyện nghe giọng Đà Nẵng, em nên tìm video ở đâu ạ?"

Mình hỏi lại: "Tại sao học viên muốn vậy?"

"Dạ, họ nói họ có bạn người Đà Nẵng nên muốn nghe cho quen."

Và thế là cô giáo trẻ đó sắp mất cả buổi chiều đi lùng video YouTube giọng Đà Nẵng để chiều theo một yêu cầu mà thành thật mà nói, đó không phải việc của giáo viên phải làm.

Sự thật đầu tiên mình cần nói rõ: Không có cái gọi là "tiếng Việt chuẩn" dành cho tất cả mọi người. Xưa giờ chúng ta luôn bị cái khái niệm “tiếng Việt chuẩn” này dắt mũi. Nhưng lấy gì để làm căn cứ quy định tiếng Việt vùng nào thì là chuẩn? Đó thực chất là một khái niệm co giãn, mang màu sắc hành chính và lịch sử hơn là ngôn ngữ dạy tiếng.

Mỗi vùng miền có một hệ thống phát âm riêng, tất cả đều hợp lệ, đều có giá trị, và đều thực sự tồn tại trong đời sống người Việt. Nhưng điều đó không có nghĩa là giáo viên cần phải biết hết, dạy hết, hay chạy theo từng yêu cầu của học viên mướt mồ hôi như vậy.

Hướng đi thực tế mà mình thường khuyên các giáo viên: Đừng xé lẻ, hãy quy về 2 trục chính là giọng Nam và giọng Bắc.

Giống như tiếng Anh đó, có hàng chục biến thể, nào là Anh Anh, Anh Mỹ, Anh Úc, Anh Ấn, Anh Singapore..., nhưng giảng dạy quốc tế vẫn quy về 2 chuẩn chính là British English và American English. Không ai đòi hỏi giáo viên phải thành thạo cả giọng Scouse của Liverpool lẫn giọng Texas drawl để phục vụ cho một vài đối tượng người học cá biệt hết.

Tiếng Việt cũng vậy. Hãy quy về 2 trục đặc trưng:

- Giọng Bắc (Hà Nội) thường được dùng trong môi trường hành chính, truyền thông, giáo dục chính thống.

- Giọng Nam (Sài Gòn) phổ biến hơn trong giao thương, đời sống đô thị phía Nam và cộng đồng người Việt hải ngoại.

Dạy tốt 2 giọng này, hiểu rõ sự khác biệt, giải thích được cho học viên là bạn đã làm được 90% công việc cần thiết rồi. Còn giọng Huế, giọng Đà Nẵng, giọng miền Tây hay giọng vùng nào đi nữa, thì đó cũng chỉ là ngữ liệu bổ sung, dùng khi cần, giải thích khi hỏi chứ không phải là mục tiêu giảng dạy. Điểm này các bạn cần phân biệt rõ như thế.

Rồi, bây giờ hãy thử nghĩ sâu hơn một chút: nếu thật sự dạy học viên tiếng Việt giọng Đà Nẵng, thì học viên đó học xong để làm gì? Để giao tiếp được với người Đà Nẵng, trong phạm vi một thành phố. Vậy khi họ ra Hà Nội công tác, vào Sài Gòn làm ăn, hay đi miền Tây du lịch thì sao? Lúc ấy lại phải đi học thêm "tiếng Việt Hà Nội", rồi "tiếng Việt Sài Gòn", “tiếng Việt miền Tây” nữa?

Không ai học ngoại ngữ để bị giới hạn trong một địa danh nhỏ xíu cả. Học viên bỏ ra thời gian, tiền bạc, công sức, họ xứng đáng được trang bị một nền tảng để đi được khắp nơi, nói chuyện được với người Việt ở bất kì đâu. Đó mới là trách nhiệm thật sự của người giáo viên nên làm.

Nhìn từ câu chuyện nhỏ này, mình thấy vấn đề thật ra không phải ở giọng, mà là một vấn đề lớn hơn: kĩ năng làm chủ lớp học và vai trò dẫn dắt của nhiều giáo viên tiếng Việt hiện nay còn khá yếu.

Nguyên nhân vì nhiều giáo viên đang hoạt động trong nghề này với tâm thế của người làm dịch vụ: có học viên là mừng rồi, học viên là khách hàng, mà khách hàng là thượng đế, khách hàng muốn gì thì chiều nấy, học viên yêu cầu gì thì cố tìm cách đáp ứng ngay. Chạy theo như đèn cù, mà quên mất rằng mình đang đứng ở vị trí của người truyền thụ tri thức, người có chuyên môn để định hướng, chứ không phải là người phục vụ theo yêu cầu.

Học viên đòi hỏi những thứ nằm ngoài phạm vi bài học, đơn giản là vì họ không biết, không biết bản đồ ngôn ngữ của tiếng Việt trông như thế nào, không biết đâu mới là nhu cầu thật của bản thân, đâu chỉ là sở thích nhất thời. Chính vì họ không tự biết nên họ mới cần đến giáo viên chỉ ra và định hướng cho họ. Và đó là lúc vai trò dẫn dắt của người dạy cần được thể hiện rõ nhất, không phải lúc để gật đầu chiều theo.

Một câu trả lời chuyên nghiệp và tự tin mà bạn có thể nói với học viên trong tình huống này là:

"Giọng Đà Nẵng là một biến thể thú vị, nhưng nếu bạn muốn giao tiếp được với người Việt ở bất cứ đâu thì nên tập trung vào giọng Nam hoặc giọng Bắc trước. Khi bạn đã vững, tôi sẽ giới thiệu thêm về sự khác biệt vùng miền."

Ngắn gọn, chuyên nghiệp, mà học viên lại hiểu và tôn trọng.

Một giáo viên giỏi không phải người biết tất cả, mà là người biết mình đang dạy cái gì và tại sao. Học viên cần người dẫn đường, chứ không cần một người phục vụ theo yêu cầu. Sự khác biệt giữa hai vai trò đó, nếu không nhận ra sớm, sẽ khiến bạn mãi bị cuốn theo lớp học thay vì đứng ở vai trò dẫn dắt nó. Và bạn là người đứng lớp, bạn là người duy nhất có đủ chuyên môn để vẽ ra bản đồ đó cho học viên của mình.

Bạn đã từng gặp tình huống tương tự chưa? Học viên yêu cầu những gì khiến bạn bối rối nhất? Chia sẻ bên dưới nhé, mình muốn nghe.

Hồng Diễm. VietnamDecoded

Founder – Tiếng Việt Sống

Từ mông lung đến chắc tay. Từ tiếng Việt chết đến chất Việt thật.

9 comments

HỌC VIÊN MUỐN GÌ, GIÁO VIÊN CHIỀU NẤY?