Η έρευνα που μελετά πώς βιώνουν οι θεραπευόμενοι την ψυχοδυναμική θεραπεία καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα. Αυτό που φέρνει αλλαγή δεν είναι οι εύστοχες θεωρητικές ερμηνείες, αλλά η ποιότητα της σχέσης με τον θεραπευτή. Οι ποιοτικές μελέτες δείχνουν επίσης ότι οι θεραπευόμενοι δίνουν μεγάλη αξία στη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν και στην επίγνωση (insight) που προκύπτει από αυτήν, δηλαδή στην κατανόηση του γιατί νιώθουν και συμπεριφέρονται όπως συμπεριφέρονται. Περιγράφουν τη θεραπεία ως μια σταδιακή, ενίοτε επώδυνη, απαλλαγή από μοτίβα που επαναλαμβάνονταν στη ζωή τους σχεδόν αυτόματα. Στο τέλος δεν αναφέρουν μόνο μείωση των συμπτωμάτων, όπως το άγχος, αλλά μια βαθύτερη αλλαγή: αισθάνονται πιο ανθεκτικοί, αποδέχονται περισσότερο τον εαυτό τους και μπορούν να ζουν πιο αυθεντικά. Τα ευρήματα δείχνουν, τέλος, ότι οι αλλαγές αυτές διατηρούνται στον χρόνο. Οι θεραπευόμενοι συνεχίζουν να εξελίσσονται συναισθηματικά μήνες ή και χρόνια μετά το τέλος της θεραπείας. Εξηγούν ότι έχουν «εσωτερικεύσει» τον θεραπευτή, δηλαδή κουβαλούν μέσα τους τη φωνή του και την ικανότητα να στοχάζονται πάνω στις εμπειρίες τους. Έτσι, όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αντί να πανικοβάλλονται, μπορούν να παρατηρούν τις εσωτερικές τους συγκρούσεις, να ηρεμούν και να κάνουν πιο συνειδητές επιλογές στην καθημερινότητά τους. Binder, P. E., Holgersen, H., & Nielsen, G. H. (2010). Why did I change? Patients' subjective reflections on helpful aspects of psychoanalytic psychotherapy. Psychotherapy Research, 20(6), 690-708. Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98-109.